Donner scheert zich kaal
09-02-2005 om 23:07 uur door WielandMinister Donner van Justitie reageerde vandaag geïrriteerd op het verzet van regeringspartij D66 tegen de kabinetsplannen voor de aanpak van terrorisme. "Luiheid om na te denken over steekhoudende argumenten", zo kwalificeerde hij de reactie van critici die waarschuwen voor de uitholling van de rechtsstaat - en daarmee was voor Donner de kous af.
Kennelijk wil Donner zelf geen steekhoudende argumenten horen, want ze zijn er wel degelijk, en ze komen niet van de minsten.
Een democratische rechtsstaat onderscheidt zich van totalitaire regimes op verschillende manieren. Het eerste is dat geen sprake is van willekeur in de behandeling van burgers. Je kunt alleen gestraft worden voor iets dat strafbaar is, bijvoorbeeld. En dan moet ook nog eerst bewezen worden dat je iets hebt misdaan.
Een tweede onderscheid is dat democratische rechtsstaten een persoonlijk domein erkennen, een deel van het menselijk leven waar de overheid zich niet mee mag bemoeien. Mensen hebben gewetensvrijheid: hun gedachten, gevoelens of opvattingen blijven gevrijwaard van overheidsinmenging. Sommige uitingen daarvan kunnen strafbaar zijn, sommige gevolgen die mensen uit hun overtuiging trekken, maar nooit de overtuigingen zelf.
In totalitaire regimes is dat anders. Die willen ieder aspect van het leven van hun burgers controleren. Niet alleen hun belastingmoraal en of ze niet door rood rijden, ook wat ze denken, vinden, voelen en verlangen. Je kunt worden gearresteerd en opgesloten zonder duidelijke reden. Je kunt worden gestraft zonder veroordeling, vervolgd omdat je opvattingen huldigt die het gezag onwelgevallig zijn, omdat je een verdacht uiterlijk hebt of omdat je vrienden of collega's "terroristen" zijn. In de voormalige Sovjet-Unie waren vermeende "contacten met westerse oorlogshitsers" of "fascistische saboteurs" een geliefde aanleiding om mensen naar Siberische werkkampen te sturen.
Zo ver is het hier nog niet gekomen, al was het maar omdat ons dichtbevolkte landje met zijn milde zeeklimaat niet over barre toendra's beschikt. Maar het principiële verschil met de antiterreurmaatregelen die het kabinet zonder averij door de Kamer lijkt te gaan loodsen, is niet groot meer.
Het kabinet wil "potentiële terroristen" een meldingsplicht op kunnen leggen. Zonder tussenkomst van de rechter en zonder deugdelijke toetsing worden mensen die niets strafbaars hebben gedaan, op grond van geheime en niet te verifiëren informatie, verplicht zich meermalen per week op het politiebureau te laten zien. Alleen die maatregel al is op verschillende punten in strijd met de meest fundamentele rechtsstatelijke beginselen: iemand wordt "preventief" gestraft voor iets dat hij niet heeft gedaan, zonder bewijs, zonder toetsing en zonder beroepsmogelijkheden. Het zal je maar gebeuren.
Het kabinet wil het verder strafbaar stellen om terroristische daden te verheerlijken of goed te praten. Het is natuurlijk smakeloos om zoiets te doen, maar het behoort tot nu toe wél tot het domein van de vrije meningsuiting. Het is ironisch dat de moord op Theo van Gogh, die in de brief van Donner en Remkes aan de Kamer [PDF] als afschrikwekkend voorbeeld van het terrorisme vele malen wordt genoemd, het excuus vormt om een dergelijke beperking op te leggen. Van Gogh draait zich om in zijn graf, en ik betwijfel of Pim het zo gewild zou hebben.
En bovendien: wat is goedpraten? Als ik schrijf dat Van Gogh door zijn harde, respectloze toon heeft bijgedragen aan het ontstaan van een klimaat waarin de moord gepleegd heeft kunnen worden, zoals ik destijds deed, praat ik dan een terroristische aanslag goed? Het zou zo maar kunnen dat ik daarvoor vervolgd kan worden, net als de vele commentatoren die zich in de media in vergelijkbare bewoordingen uitlieten.
En wat is eigenlijk terrorisme? Dat Al-Qaida geen vriendelijke organisatie is, is boven alle twijfel verheven, maar in Noord-Ierland vinden twee bevolkingsgroepen elkaar terroristen en zichzelf vrijheidsstrijders. De Duitsers gebruikten de term voor verzetsgroepen in de Tweede Wereldoorlog, en voor Zuid-Amerikaanse generaalregimes waren het de vakbondsleden, mensenrechtenactivisten of leden van de democratische oppositie.
Donner blikt in zijn brief zelf al gretig vooruit naar de mogelijkheid om zijn maatregelen ook tegen "gewelddadige dierenrechtenactivisten en antiglobalisten" in te kunnen zetten, dus de eerste verruiming zit al in de pijplijn.
Het grootste gevaar is dat al deze maatregelen niet op zichzelf staan. Burgers worden, meer dan vroeger, onophoudelijk in de gaten gehouden. Niet gericht, op grond van een redelijke verdenking, zoals dat in een rechtsstaat tot voor kort gebruikelijk was, maar gewoon allemaal, overal, zoveel mogelijk. Je kunt geen tien meter over straat zonder gefilmd te worden. Je kunt overal en zonder duidelijke aanleiding gevraagd worden je te legitimeren. Of om je handen tegen de muur te zetten en je zakken te laten doorzoeken door een politieagent. En als het aan de Europese ministers van Justitie ligt, worden alle webpagina's die je bezoekt, alle emails die je verstuurt en al je faxen, sms'jes en telefoongesprekken jarenlang opgeslagen. Niet alleen die van Big Willem, Mohammed B. of Etienne U., maar die van iedere burger. Voor het geval dát.
En al die gegevens zouden straks op een of andere manier aanleiding kunnen geven je een meldingsplicht op te leggen, of een beroepsverbod, of om je te vervolgen wegens "haatzaaien".
Ik ken antiglobalisten, en heb ook wel eens met ze gemaild of in de kroeg gezeten. Ik kan er niet meer zeker van zijn dat ik met dergelijke contacten in de toekomst geen "last" zal krijgen, een notie die ik tot voor kort alleen met het Chili van Pinochet associeerde.
Waar gehakt wordt vallen spaanders, natuurlijk, en die terroristen zijn ook bepaald geen lieve jongens. Maar Donner is iemand die haaruitval tracht te bestrijden door zich kaal te scheren. Je kunt de democratische rechtsstaat niet beschermen door hem zelf te ontmantelen.
Deze posting op 
Ma.gnolia | 
del.icio.us | 
digg | 
Technorati | 
NUjij.nl
09-02-2005 om 23:34 uur
En zo zag ik zojuist Geert Wilders een wel heel wonderlijke struikelpas maken. Zijn betoog volgde, globaal, deze lijn: iedereen die gevolgd wordt door de AIVD moet het land uitgezet worden want het zijn radicale moslims die kiezen voor de sharia en aldus zijn zij een bedreiging voor de rechtsstaat.
Tegenwerping van Ferry Mingelen: Moet je niet eerst bewijzen dat die mensen iets misdaan hebben voor je ze het land uitzet?
"Deze groep wordt niet voor niets gevolgd door de inlichtingendienst. Dat is niet omdat ze lid zijn van de bridgeclub."
Nou denk je natuurlijk allereerst: die rare Geert Wilders toch de spanning is hem naar z'n blonde bol gestegen. Misschien moet hij een sabbatical nemen. Het idee van Geert W. is natuurlijk de grootst denkbare perversie jegens de rechtsstaat. (Je moet je woorden voorzichtig kiezen, these days. Mag je nog zeggen dat een politicus een sabbatical year moet nemen of is dat strafbaar?) En als iemand zich tegen de rechtsstaat keert, dan zou je hem (redeneert Geert) het land uit moeten knikkeren of moeten opsluiten. Dus volgens zijn eigen redenering hoort hij in de cel.
Maar dan ga je nog eens zitten denken, en dank kom je tot de ontdekkeing: hé, verrek, ik ben ook geen lid van de bridgeclub. Is dat verdacht?
Anyway, als je Geert nog even wilt zien (als je hem gemist hebt): website van Nova.
13-02-2005 om 13:52 uur
Kloenk ... een euro. Is dat genoeg? Hoe zit het eigenlijk met Sergej Moleveld? Zit die nog altijd in de bajes?